|
Dział Historyczno-Badawczy. Zadania i organizacja.
Dział Historyczno-Badawczy Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau powstał w połowie lat pięćdziesiątych jako ośrodek badań nad historią KL Auschwitz.
Do 1963 r.
prace Działu w zakresie badań naukowych koncentrowały się na opracowaniu Kalendarza wydarzeń w obozie koncentracyjnym Oświęcim-Brzezinka, autorstwa Danuty Czech, który był po raz pierwszy publikowany w odcinkach w Zeszytach Oświęcimskich w latach 1958-1963. Wydany w całości, poprawiony i uzupełniony Kalendarz wydarzeń w KL Auschwitz Oświęcim 1992 (ukazały się również za granicą wydanie niemieckie Kalendarium der Ereignisse im Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau 1939-1945, Reinbek bei Hamburg 1989 i angielskie Auschwitz Chronicle 1939-1945, New York 1990) stanowi podstawowe kompendium wiedzy o obozie Auschwitz. Kalendarz wydarzeń... zawiera szczegółowe informacje dzień po dniu o wydarzeniach w obozie od jego założenia do likwidacji. Do najważniejszych należy zaliczyć informacje o nadchodzących do obozu transportach Żydów, Polaków, Cyganów, jeńców wojennych i innych grup ofiar, selekcjach, uśmiercaniu w komorach gazowych, egzekucjach.
Oprócz Kalendarza wydarzeń... opublikowano w tym czasie pracę Jerzego Adama Brandhubera „Jeńcy radzieccy w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu” (Zeszyty Oświęcimskie 4, 1960).
W latach 1963-1979
opracowano i opublikowano na łamach Zeszytów Oświęcimskich (1965-1983) monografie około 30 podobozów - obozów filialnych KL Auschwitz. W opracowaniach tych szeroko przedstawiono przede wszystkim los Żydów skierowanych do niewolniczej, wyniszczającej pracy (stanowili oni w większości podobozów blisko 100 % stanu osobowego).
Z innych prac, jakie ukazały się w tym samym czasie należy wymienić opracowania Danuty Czech: „Deportacja i zagłada Żydów greckich w KL Auschwitz” (Zeszyty Oświęcimskie 11, 1969) oraz Rola męskiego obozu szpitalnego w KL Auschwitz II (Zeszyty Oświęcimskie 15, 1974).
W latach 1980-1995
prace badawcze Działu były skoncentrowane na monografii KL Auschwitz, która ukazała się w 1995 r. jako praca zbiorowa pod tytułem Auschwitz 1940-1945. Węzłowe zagadnienia z dziejów obozu, Oświęcim 1995 (wydanie niemieckie Auschwitz 1940-1945. Studien zur Geschichte des Konzentrations- und Vernichtungslagers Auschwitz, Oświęcim 1999; wydanie angielskie Auschwitz 1940-1945. Central Issues in the History of the Camp, Oświęcim 2000). Monografia licząca 5 tomów, zawiera prace, które - jak określił jeden z recenzentów, prof. dr Czesław Łuczak - są „przysłowiową kopalnią wiadomości na temat obozu w Oświęcimiu”. Monografia stanowi podsumowanie dotychczasowych badań pracowników Działu oraz innych badaczy, których prace zostały w niej zamieszczone.
Oprócz wyżej wymienionych opublikowano inne prace, stanowiące istotny wkład w badania nad KL Auschwitz i upowszechnienie wiedzy o tym obozie:
- Zatrudnienie więźniów KL Auschwitz. Organizacja pracy i metody eksploatacji siły roboczej. Oświęcim 1981, ss. 484, autor Franciszek Piper (w języku niemieckim: Arbeitseinsatz der Häftlinge aus dem KL Auschwitz, Oświęcim 1995; w języku angielskim Auschwitz Prisoner Labor. The Organization and Exploatation of Auschwitz Concentration Camp Prisoners as Laborers, Oświęcim 2002 ) (Recenzje: „Jeńcy wojenni w niewoli Wehrmachtu", Łambinowicki Rocznik Muzealny nr 6 Opole 1983, s. 86-89. Przegląd Lekarski 1984, s. 38, 53);
- Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945-1990. Oświęcim, 1992. ss. 221, autor Franciszek Piper (w języku niemieckim: Die Zahl der Opfer von Auschwitz. Aufgrund der Quellen und der Erträge der 1945 bis 1990, Oświęcim 1993) (Recenzja: Zygmunt Mańkowski, Zeszyty Majdanka t. XV, Lublin 1993 s. 248);
- Ewakuacja, likwidacja i wyzwolenie KL Auschwitz, Oświęcim 1982, ss. 367, autor Andrzej Strzelecki (w języku niemieckim: Endphase des KL Auschwitz. Evakuierung, Liquidierung unf Befreiung des Lagers. Oświęcim 1995, w języku angielskim The Evacuation, Dismantling and Liberation of KL Auschwitz, Oświęcim 2001);
- Auschwitz. Nazistowski obóz śmierci. Oświęcim 1993, ss. 336. (wydanie w języku francuskim - 1994, włoskim - 1995, angielskim - 1996, niemieckim - 1997, szwedzkim 2003). Praca zbiorowa pod redakcją Franciszka Pipera i Teresy Świebockiej. Jest to popularnonaukowa historia obozu.
Szereg prac pracowników naukowych Działu ukazało się za granicą: w USA, Izraelu, Niemczech, Francji, Czechach. Pracownicy Działu Historyczno-Badawczego oraz innych działów zajmujący się problematyką badawczą (Danuta Czech, Helena Kubica, Franciszek Piper, Andrzej Strzelecki, Irena Strzelecka, Henryk Świebocki) są współautorami dziesięciu rozdziałów wydanej przez Indiana University Press i United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie pod redakcją Yisraela Gutmana i Michaela Berenbauma pracy zbiorowej o KL Auschwitz pt. Anatomy of the Auschwitz Death Camp, Bloomington and Indianapolis wyd. I, 1994, wyd. II 1998, ss. 638, która jest obecnie najobszerniejszą wydaną na Zachodzie syntezą historii KL Auschwitz.
Od 1995 r.,
zgodnie z przyjętymi perspektywicznymi kierunkami prac naukowo-badawczych, prowadzone są badania nad problematyką zagłady więźniów według różnych kryteriów określających tożsamość ofiar: przynależności państwowej, narodowości, kategorii więźniarskiej, wyznania, wieku, płci, zawodu. Ponadto prowadzone są badania nad strukturą i funkcjonowaniem nie opracowanych dotąd jednostek organizacyjnych obozu.
Z zakresu tej tematyki opracowano (w Przypadku Ksiąg Pamięci przy współudziale pracowników innych działów Muzeum) następujące tematy:
- Księga Pamięci. Transporty Polaków z Warszawy do KL Auschwitz (Oświęcim 2000, praca zbiorowa pod red. Franciszka Pipera i Ireny Strzeleckiej, ss. 1660);
- Księga Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski południowej (Oświęcim 2002, praca zbiorowa pod red. Franciszka Pipera i Ireny Strzeleckiej, ss. 2743);
- Ochotnik do Auschwitz. Witold Pilecki 1901-1948 Adam Cyra, Oświęcim 2000;
- Nie wolno o nich zapomnieć. Najmłodsze ofiary Auschwitz Helena Kubica. Oświęcim 2002; album prezentujący obszernie losy dzieci żydowskich, polskich cygańskich i innych narodowości
- Deportacja i dalsze losy w KL Auschwitz Świadków Jehowy (różnych narodowości) autorstwa Teresy Wontor-Cichy (praca wydana w grudniu 2003 r.);
- Deportacja i zagłada w KL Auschwitz Polaków wysiedlonych z Zamojszczyzny,w latach 1942-1943 Helena Kubica (w druku);
Aktualnie prowadzone są badania w ramach następujących kierunków badawczych:
- Deportacja i dalsze losy w KL Auschwitz Żydów z ziem polskich: - Deportacja i zagłada Żydów łódzkich w KL Auschwitz Andrzej Strzelecki (w ramach kierunku badawczego Deportacja i zagłada Żydów z różnych regionów okupowanej Polski w KL Auschwitz).
- Deportacja i dalsze losy w KL Auschwitz różnych grup Polaków:
- Księga Pamięci. Transporty Polaków z Ziemi Świętokrzyskiej (dystryktu radomskiego) do KL Auschwitz - praca zbiorowa;
- Księga Pamięci. Transporty Polaków z zachodnich i północnych ziem wcielonych do Rzeszy Niemieckiej do KL Auschwitz Bohdan Piętka;
- Więźniowie różnych wyznań w KL Auschwitz - Deportacja i dalsze losy duchownych chrześcijańskich w KL Auschwitz (Teresa Wontor-Cichy - temat zakończono);
- Jednostki organizacyjne KL Auschwitz - Blok 11 - funkcje i rola w historii KL Auschwitz: Areszt obozowy, Sąd doraźny, Karna kompania, Kompania wychowawcza, Kwarantanny wejściowa i wyjściowa,. Egzekucje więźniów przebywających w bloku 11.
- Więźniowie innych niż Żydzi i Polacy narodowości w KL Auschwitz:
- Ukraińcy -banderowcy w KL Auschwitz ( Adam Cyra);
- Mieszkańcy ziemi olkuskiej - Żydzi i Polacy w KL Auschwitz ( Adam Cyra);
- Losy różnych grup więźniów wg kryterium płci i wieku:
- Dzieci żydowskie wyzwolone w KL Auschwitz i ich dalsze losy ( Helena Kubica);
- Kobiety w KL Auschwitz (różnych narodowości) ( Irena Strzelecka);
W planach badawczych Działu znajdują się następujące tematy:
- Deportacja i zagłada Żydów z rejencji katowickiej w KL Auschwitz
- Deportacja i zagłada Żydów z Wielkopolski, Pomorza, Ziemi Ciechanowskiej i -Białostocczyzny w KL Auschwitz,
- Deportacja i zagłada Żydów z Generalnego Gubernatorstwa w KL Auschwitz
- Deportacja i zagłada Żydów ze Śląska w KL Auschwitz;
- Deportacja i zagłada Cyganów z Niemiec, Austrii, Protektoratu Czech i Moraw oraz innych krajów w KL Auschwitz
- Księga Pamięci. Transporty Polaków z Ziemi Lubelskiej (dystryktu lubelskiego) do KL Auschwitz;
- Księga Pamięci. Transporty Polaków z Ziemi Lwowskiej (dystryktu galicyjskiego) do KL Auschwitz.
Wśród innych planowanych zadań Działu do najważniejszych należy opracowanie i publikacja źródeł do historii KL Auschwitz. Aktualnie przygotowywane są do publikacji Meldunki i zarządzenia karne.
Organizacja Działu.
Dział historyczno-badawczy liczy 3 pracowników z tytułem doktora, 4 magistrów i 2 pracowników pomocniczych.
Pracownicy Działu współpracują z innymi działami Muzeum w zakresie prac wystawienniczych (scenariusze wystaw), archiwalnych (gromadzenie źródeł, spisywanie i nagrywanie relacji świadków), dydaktycznych (wykłady na seminariach dla nauczycieli i w studium podyplomowym), wydawniczych (opiniowanie prac nadsyłanych do druku, opracowywanie nowych pozycji wydawniczych). Udzielają informacji i konsultacji naukowych instytucjom i osobom indywidualnym.
Dodatkowe informacje można otrzymać na stronie "Wybrane publikacje naukowe pracowników Muzeum".
|
